17 Şubat 1923 İzmir’de Türkiye İktisat Kongresi toplandı.

24 Temmuz 1923 Lozan Antlaşması imzalandı.

29 Ekim 1923 Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi. Yeni Türk devletinin ilk cumhurbaşkanlığına oybirliğiyle Gazi Mustafa Kemal seçildi.

18 Ocak 1924 İstanbul’da Milli Türk Ticaret Birliği Kongresi toplandı.

1 Nisan 1924 Ergani Bakır İşletmeleri devletleştirildi.

3 Nisan 1924 1908 Temmuz’undan 1923 sonuna kadar devlet alacak ve borçlarını tasfiye eden kanun TBMM’de kabul edildi.

21 Nisan 1924 Ziraat Bankası’nın üreticilere kredi açmasına ilişkin kanun kabul edildi.

23 Nisan 1924 Anadolu-Bağdat Demiryolu’nun devletçe satın alınmasını öngören kanun kabul edildi.

14 Mayıs 1924 Türkiye Taş Kömürü Kurumu Zonguldak’ta kuruldu. Taşkömürü üretimi ve maden işleme üniteleriyle entegre bir tesise sahip olan TTK, Zonguldak’ın da sembolü haline geldi. Türkiye taşkömürü ihtiyacının büyük bir bölümü de bu fabrika tarafından sağlanıyor.

24 Mayıs 1924 Devlet Demiryolları Müdüriyet Umumiyesi (genel müdürlüğü) kuruldu.

3 Ağustos 1924 Cumhuriyet döneminin ilk madeni paraları tedavüle çıktı.

4 Ağustos 1924 Lozan Antlaşması yürürlüğe girdi.

26 Ağustos 1924 “Türkiye İş Bankası” kuruldu. 1 milyon sermayesi olan bankanın genel müdürlüğüne Celal Bey (Bayar) getirildi.

17 Eylül 1924 Türkiye Tütüncüler Bankası ve Yaşarbank kuruldu.

21 Eylül 1924 Samsun-Çarşamba Demiryolu’nun temeli atıldı.

10 Ekim 1924 Ankara-Sivas Demiryolu’nun yapımına başlandı.

23 Ekim 1924 Türkiye, Uluslararası Eşya Taşımacılığı Antlaşması’nı imzaladı.

1 Ocak 1925 Türkiye Lozan Antlaşması’nın ilgili hükmü uyarınca “gümrük vergisi” uygulamasına başladı.

19 Ocak 1925 Yol Mükellefiyeti Kanunu TBMM’de kabul edildi. Bakanlar Kurulu, gümrük vergisinin kapsamına Amerikan mallarının da alınmasını kararlaştırdı.

16 Şubat 1925 Havacılığı yaygınlaştırmak, ordunun hava gücünü artırmak amacıyla “Türk Tayyare Cemiyeti” kuruldu. Cemiyet, daha sonra Türk Hava Kurumu adını alacaktır.

17 Şubat 1925 Osmanlı İmparatorluğu döneminde üreticiyi büyük sıkıntıya sokan, ürünün değerinin onda birini devlete vermeyi zorunlu kılan “aşar vergisi” kaldırıldı.

1 Mart 1925 Fransız tütün rejisi devletleştirildi.

8 Mart 1925 Cumhuriyet döneminin ilk milli sigorta şirketi olan “Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi” kuruldu.

31 Mart 1925 Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi kuruldu. Daha sonra Türkiye İş Bankası’nın kontrolüne giren sigorta şirketi hayat sigortası dışı bütün branşlarda faaliyet gösteriyor.

5 Nisan 1925 Türkiye’de şeker fabrikaları kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.

16 Nisan 1925 Kütahya-Tavşanlı Demiryolu’nun yapımına ilişkin kanun kabul edildi.

17 Nisan 1925 Ankara-Yahşihan demiryolu hattı genişletilerek hizmete açıldı.

19 Nisan 1925 Sanayi ve Maadin (Madenler) Bankası’nın kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.

22 Nisan 1925 Ticaret ve sanayi odaları kurulmasını öngören kanun kabul edildi.

5 Mayıs 1925 Ankara’da uzmanların “burada ot bile bitmez” dediği alanda, Atatürk’ün isteğiyle “Gazi Orman Çiftliği’nin” kurulmasına başlandı.

14 Haziran 1925 Cumhuriyet’in ilk şeker fabrikası, Alpullu’da üretime başladı.

1 Temmuz 1925 Paris’te Osmanlı borçlarının ödenmesi ile ilgili komisyon çalışmaya başladı.

29 Temmuz 1925 İstanbul’da “liman işçileri inhisarı” kuruldu.

5 Ağustos 1925 İzmir Liman ve Körfez İşleri İnhisarı TAŞ kuruldu.

14 Ağustos 1925 Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk posta pulları tedavüle çıkarıldı.

15 Ağustos 1925 Kayseri’de tayyare ve motor fabrikası kurulması için çalışmalar başlatıldı.

1 Ekim 1925 Bursa Dokuma Fabrikası’nın temeli atıldı. Bursa’da faaliyet gösteren şirket, ipek üretimi yapıyor.

5 Ekim 1925 İlk ‘cumhuriyet altını’ İstanbul Darphanesi’nde basıldı.

14 Ekim 1925 Türkiye’nin ilk betonarme köprüsü Menderes Nehri üzerinde yapıldı. Köprü 75 metre uzunluğunda.

12 Aralık 1925 Ankara-Ereğli demiryolunun yapımına ilişkin kanun kabul edildi.

20 Aralık 1925 Yeşilhan, Yerköy demiryolu hattı işletmeye açıldı.

22 Aralık 1925 Alpullu Şeker Fabrikası’nın temeli atıldı.

26 Aralık 1925 Türkiye’de uluslararası takvim ve saatin kullanılmasına ilişkin kanun kabul edildi.

1 Ocak 1926 Gece yarısından itibaren uluslararası takvim ve saati kullanılmaya başlandı.

8 Ocak 1926 Emlak ve Eytam (Yetimler) Bankası kuruldu.

9 Ocak 1926 Türkiye’de piyango düzenleme hakkını Tayyare Cemiyeti’ne veren kanun kabul edildi.

12 Ocak 1926 Tedavülde bulunan Osmanlı banknotlarının yerine yeni banknot çıkarılmasına ilişkin kanun kabul edildi.

14 Ocak 1926 Mali yılın 1 Mart yerine 1 Haziran’da başlamasına ilişkin kanun kabul edildi. Borçlanma Kanunu TBMM’de kabul edildi.

25 Ocak 1926 Şeker, petrol ve benzin tekeli hakkında kanun TBMM’de kabul edildi.

1 Şubat 1926 Ankara-Eskişehir Demiryolu’ndaki ilk istasyon olan Gazi İstasyonu törenle açıldı.

13 Şubat 1926 Savurganlıkla mücadele amacıyla “Men-i İsrafat Kanunu” kabul edildi.

17 Şubat 1926 Türk Medeni Kanunu kabul edildi.

18 Şubat 1926 Türkiye ile Amerika arasında geçici ticaret antlaşması imzalandı.

27 Şubat 1926 Temettü vergisi yerine kazanç vergisi alınmasına ilişkin kanun kabul edildi.

11 Mart 1926 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında ticaret antlaşması imzalandı.

17 Mart 1926 Kayseri-Ulukışla demiryolunun yapılmasını öngören kanun kabul edildi.

22 Mart 1926 İçki İnhisarı’nın (tekelinin) devlete ait olmasını öngören kanun kabul edildi.

24 Mart 1926 Türkiye’de petrol arama çalışmalarının ve petrol kuyuları işletmesinin devlet tarafından yapılmasına ilişkin kanun kabul edildi.

25 Mart 1926 Türkiye ile Almanya arasında geçici ticaret antlaşması imzalandı.

1 Nisan 1926 İstanbul Borsası Bahçekapı’daki 4. Vakıf Han’a taşındı.

19 Nisan 1926 Türk karasularında deniz nakliyatı, yolcu taşımacılığı ve her türlü liman hizmetlerinin Türk bandıralı gemiler tarafından yapılmasına ilişkin kanun kabul edildi. Yabancılara verilen imtiyazlar iptal edildi. Kabotaj Kanunu 1 Temmuz 1926′da yürürlüğe girdi.

30 Nisan 1926 Samsun-Kavak demiryolu hizmete girdi.

3 Mayıs 1926 Devlet İstatistik Umum Müdürlüğü kuruldu.

22 Mayıs 1926 Emlak ve Eytam Bankası Kanunu TBMM’de kabul edildi.

29 Mayıs 1926 Ankara’da otomatik telefon şebekesi kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.

2 Haziran 1926 Türkiye ile Finlandiya arasında ticaret antlaşması imzalandı.

12 Haziran 1926 Genç Türkiye Cumhuriyeti’ni tanıtmak amacıyla “yüzer sergi” haline dönüştürülen Karadeniz Gemisi İstanbul’dan hareket etti. İsveç’e kadar gidip dönecek olan gemide yerli ürünler ve çeşitli sanat eserleri sergilendi. Gemi uğradığı limanlarda halkın ziyaretine açıldı.

17 Haziran 1926 Kadıköy Su Şirketi devletleştirildi.

28 Haziran 1926 Yeni Ticaret Kanunu kabul edildi.

1 Temmuz 1926 Kabotaj Kanunu yürürlüğe girdi. Bu tarih, daha sonra bayram olarak kutlanacaktır. Türk Ceza Kanunu yürürlüğe girdi.

21 Temmuz 1926 İstanbul Tramvay Şirketi’nin imtiyaz süresi uzatıldı.

11 Eylül 1926 Ankara otomatik telefon santralı hizmete girdi.

4 Ekim 1926 Medeni Kanun yürürlüğe girdi. Borçlar Kanunu yürürlüğe girdi. Ticaret Kanunu yürürlüğe girdi.

6 Ekim 1926 Kayseri Uçak ve Motor Fabrikası açıldı.

26 Kasım 1926 Alpullu Şeker Fabrikası işletmeye açıldı.

17 Aralık 1926 Uşak Şeker Fabrikası işletmeye açıldı.

20 Aralık 1926 Türkiye-Macaristan Ticaret Antlaşması imzalandı.

25 Aralık 1926 Samsun Limanı’nın inşasına ilişkin kanun TBMM’de kabul edildi.

28 Ocak 1927 Eczacılar Kanunu kabul edildi.

10 Nisan 1927 Kentlerde binalara numara, sokak ve caddelere ad verilmesine ilişkin kanun kabul edildi.

27 Nisan 1927 İstanbul Radyosu ilk yayınını yaptı.

29 Nisan 1927 Yerköy-Kayseri demiryolu hattı işletmeye açıldı.

4 Mayıs 1927 Türkiye ile İsviçre arasında Ticaret Antlaşması imzalandı.

21 Mayıs 1927 Muamele Vergisi Kanunu kabul edildi.

26 Mayıs 1927 Muhasebe-i Umumi Kanunu kabul edildi.

28 Mayıs 1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu kabul edildi.

29 Mayıs 1927 Ankara-Kayseri demiryolu hizmete girdi.

31 Mayıs 1927 Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi kuruldu. Türkiye ile Çekoslovakya arasında Ticaret ve İkamet Antlaşması imzalandı.

18 Haziran 1927 Hukuk usulü muhakemelerine ilişkin kanun kabul edildi.

20 Haziran 1927 Tarım okulları kurulmasını öngören kanun kabul edildi. Memurların maaş kanunu kabul edildi.

25 Haziran 1927 Yüksek İktisat Meclisi (Ali İktisat Meclisi) kurulmasını öngören kanun kabul edildi. Sigorta şirketlerinin denetimini öngören kanun kabul edildi.

28 Ağustos 1927 Türkiye, Belçika, Lüksemburg Ticaret Antlaşması imzalandı.

9 Eylül 1927 Samsun-Havza demiryolu hattı işletmeye açıldı. İzmir’de daha sonraları Uluslararası İzmir Fuarı’nın çekirdeğini oluşturacak olan “9 Eylül sergisi” açıldı.

15 Eylül 1927 Eskişehir Bankası kuruldu. Banka daha sonra “Esbank” adını alacak.

10 Ekim 1927 Memurlara maaşları ilk kez peşin ödendi.

28 Ekim 1927 Türkiye Cumhuriyeti’nde ilk nüfus sayımı yapıldı. Ülkede 13 milyon 648 bin 270 kişinin yaşadığı, bunun yarıdan fazlasını kadınların oluşturduğu belirlendi.

6 Kasım 1927 Bünyan dokuma fabrikası işletmeye açıldı.

21 Kasım 1927 Samsun-Amasya demiryolu hattı işletmeye açıldı.

5 Aralık 1927 Cumhuriyet döneminin ilk kâğıt paraları tedavüle çıkarıldı.

1 Ocak 1928 Haydarpaşa-Pendik arasında banliyö seferleri yapan “Anadolu Demiryolları Şirketi” devlet tarafından satın alındı.

15 Ocak 1928 Kayseri-Sivas demiryolunun devlet tarafından yapılması kararlaştırıldı.

16 Ocak 1928 İktisat vekâletinin kuruluşuna ilişkin kanun TBMM’de kabul edildi.

2 Şubat 1928 Ankara Çimento Fabrikası açıldı.

4 Şubat 1928 Türkiye-İsveç Ticaret Antlaşması imzalandı.

12 Şubat 1928 Türkiye ile Macaristan arasında Ticaret Antlaşması imzalandı.

1 Mart 1928 Yüksek İktisat Şûrası çalışmalarına başladı.

12 Mart 1928 Türkiye-Estonya Ticaret Antlaşması imzalandı.

14 Nisan 1928 Yargıtay Kuruluş Kanunu kabul edildi.

6 Mayıs 1928 Sirkeci ile Haydarpaşa arasında feribot işletilmesini öngören kanun kabul edildi.

17 Mayıs 1928 Hıfzısıhha Enstitüsü kuruldu.

24 Mayıs 1928 Uluslararası rakamların kullanılmasına ilişkin kanun kabul edildi.

13 Haziran 1928 Paris’te Türkiye Cumhuriyeti ile Duyun-u Umumiye İdaresi hamilleri arasında borçların ödenme biçimi ve süreci hakkında sözleşme imzalandı.

23 Ağustos 1928 Amasya-Zile demiryolu hizmete girdi.

2 Eylül 1928 Kütahya-Tavşanlı demiryolu hizmete girdi.

4 Eylül 1928 İkinci İzmir Sergisi açıldı. Sergi 20 Eylül’e kadar açık kalacak.

1 Aralık 1928 İkinci İktisat Şûrası toplandı.

31 Aralık 1928 Haydarpaşa – Eskişehir – Konya ve Yenice – Mersin Demiryolu’nun devlet tarafından satın alınmasına ilişkin antlaşma bir yasayla onaylandı.

5 Ocak 1929 Anadolu-Bağdat ve Mersin-Tarsus demiryolu ile Haydarpaşa Limanı devletleştirildi. Bağdat demiryolu imtiyazı 1902 yılında “Anadolu Demiryolları Şirketleri”ne verilmişti.

24 Mart 1929 İcra ve İflas Kanunu kabul edildi.

25 Mart 1929 Piyasadaki banknotların değerinin tespiti hakkındaki kanun kabul edildi.

4 Nisan 1929 Yerli malı kullanımını teşvik amacıyla düzenlenen yerli mallar haftası ilk kez kutlandı.

16 Mayıs 1929 Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları Kanunu TBMM’de kabul edildi. Kanun 30 Mayıs 1929′da Resmi Gazete’de yayımlandı.

28 Mayıs 1929 Tarım Kredi Kooperatifleri Kuruluş Kanunu kabul edildi.

2 Haziran 1929 Yol ve köprüler yapımına ilişkin kanun TBMM’de kabul edildi.

8 Haziran 1929 Anadolu’daki topraksız köylülere devlet tarafından toprak verilmesine ilişkin kanun kabul edildi. Sanayi Koruma Kanunu kabul edildi.

11 Haziran 1929 Türkiye-Romanya Ticaret ve Seyrüsefer antlaşması imzalandı.

1 Temmuz 1929 İstanbul-Ankara telefon hattı hizmete girdi.

2 Temmuz 1929 Üsküdar, Kadıköy ve çevresinde tramvay çalıştırma hakkı “Üsküdar ve Havalisi Halk Tramvayları Şirketi’ne” verildi.

5 Temmuz 1929 Mersin-Adana demiryolu devletleştirildi.

11 Ağustos 1929 “Türk Yerli Mallar Sergisi” İstanbul’da Galatasaray lisesi’nde açıldı. Sergi 25 Ağustos’a kadar açık kalacak.

12 Ağustos 1929 Türkiye ile Finlandiya arasında ticaret antlaşması imzalandı.

29 Ağustos 1929 Türkiye ile Fransa arasında ticaret antlaşması imzalandı.

2 Eylül 1929 Kütahya-Emirler demiryolu hattı işletmeye açıldı.

4 Eylül 1929 İcra ve İflas Kanunu yürürlüğe girdi.

9 Eylül 1929 Fevzi Paşa-Gölbaşı demiryolu hizmete girdi.

27 Eylül 1929 Türkiye ile İsveç arasında ticaret antlaşması imzalandı.

1 Ekim 1929 Türkiye ile Amerika arasında ticaret antlaşması imzalandı.

24 Ekim 1929 New York Borsası’nda “Kara Cuma” ve 1929 dünya krizi patlak verdi.

25 Ekim 1929 Osmanlı Ceza Kanunu yürürlükten kaldırıldı. İstanbul’la Berlin arasında “Hava Postası” seferleri başladı.

12 Kasım 1929 Kayseri-Gemerek demiryolu hizmete girdi.

26 Kasım 1929 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında geçici ticaret antlaşması imzalandı.

18 Aralık 1929 Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.

21 Aralık 1929 Türkiye ile İrlanda arasında geçici ticaret antlaşması imzalandı.

1 Şubat 1930 Kayseri-Sarıkışla demiryolu hizmete girdi.

3 Şubat 1930 İstatistik Umum Müdürlüğü Kuruluş Yasası kabul edildi. Kuruluş, 1962 yılında enstitüye dönüştürülecektir.

22 Şubat 1930 “Türk Parasının Değerini Koruma Kanunu” kabul edildi.

11 Mart 1930 Emirler-Balıköy demiryolu hattı işletmeye açıldı.

21 Nisan 1930 Milli Sanayi Numune Sergisi Ankara’da açıldı.

22 Nisan 1930 Ankara’da sanayi kongresi toplandı.

21 Mayıs 1930 Türkiye ile Macaristan arasında ticaret antlaşması imzalandı. Bunu Türkiye-Bulgaristan (27 Mayıs) ve Türkiye-Danimarka (31 Mayıs) ticaret antlaşmaları izledi.

1 Haziran 1930 İstanbul’da Galata Köprüsü’nden geçenlerden alınmakta olan ve “müruriye” adı verilen geçiş ücreti kaldırıldı.

9 Haziran 1930 Tütün tekeli hakkında kanun TBMM’de kabul edildi.

11 Haziran 1930 T.C Merkez Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi. Yasa ile banknot çıkarma hakkı Maliye Bakanlığından alınarak Merkez Bankası’na verildi.

19 Haziran 1930 Ticarette tağşişin meni ve ihracatın murakabesi hakkında kanun TBMM’de kabul edildi.

22 Haziran 1930 Türkiye ile Avusturya arasında ticaret ve hukuk antlaşması imzalandı.

11 Ağustos 1930 Zile-Kunduz demiryolu hattı işletmeye açıldı.

30 Ağustos 1930 tamamlanan Ankara-Sivas demiryolu ulaşıma açıldı.

14 Ocak 1931 Ankara’da Ziraat Kongresi toplandı.

17 Ocak 1931 Türkiye-Çekoslovakya ticaret antlaşması imzalandı.

15 Mart 1931 Gölbaşı-Malatya demiryolu hizmete girdi.

16 Mart 1931 Türkiye-Norveç ikamet, ticaret ve seyrüsefer antlaşması imzalandı.

26 Mart 1931 Türkiye’de uluslararası ölçülerin kullanılmasını öngören kanun kabul edildi.

21 Nisan 1931 Ankara’da Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti Kongresi toplandı.

23 Nisan 1931 Kütahya-Balıkesir demiryolu hizmete girdi. Fevzi Paşa-Malatya demiryolu hizmete girdi. Irmak-Çankırı demiryolu hizmete girdi.

1 Haziran 1931 Bursa-Mudanya demiryolu devlet tarafından satın alındı. (Daha sonraları bu hat sökülecektir.)

2 Haziran 1931 Devlet Denizyolları İdaresi’yle liman işletmesi birbirinden ayrıldı.

20 Haziran 1931 Sakarya Köprüsü ulaşıma açıldı.

22 Temmuz 1931 İthalat sınırlamaları sistemine ilişkin kanun TBMM’de kabul edildi.

24 Temmuz 1931 Gümrük Muhafaza Genel Komutanlığı kurulmasını öngören kanun kabul edildi.

25 Temmuz 1931 Yeni Basın Kanunu kabul edildi.

3 Ekim 1931 Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası faaliyete geçti.

19 Kasım 1931 Merkez Bankası altın rezervi yapıyor. 3 milyon dolarlık altın satın alındı.

28 Kasım 1931 İktisadi durum ve alınan önlemler hakkında İktisat Vekili Mustafa Şeref Bey TBMM’de konuştu.

30 Kasım 1931 İktisadi Buhran Vergisi Kanunu TBMM’de kabul edildi.

29 Aralık 1931 Gümrük ve İnhisarlar Bakanlığı’nın kuruluş kanunu kabul edildi. Bu tarihten itibaren bir gün sonra da Tarım Bakanlığı’nın kurulmasına ilişkin kanun kabul edilecek.

1 Şubat 1932 Ankara’da birinci tütün kongresi toplandı.

31 Mart 1932 İstanbul-Paris direkt telefon hattı açıldı.

13 Mayıs 1932 Ankara’da Milli Sanayi Sergisi açıldı.

15 Mayıs 1932 İstanbul’da Balkan tütün kongresi toplandı.

29 Mayıs 1932 Takas Komisyonu teşkili hakkında kanun TBMM’de kabul edildi.

3 Temmuz 1932 Devlet Sanayi Ofisi Kanunu TBMM’de kabul edildi.

10 Temmuz 1932 Türkiye Sanayi Kredi Bankası kuruldu.

18 Temmuz 1932 Türkiye, Cemiyet-i Akvam’a (Birleşmiş Milletler’e) 56. üye olarak davet edildi.

31 Ağustos 1932 Kunduz-Kalın demiryolu hattı işletmeye açıldı.

9 Eylül 1932 Celal Bayar iktisat vekilliğine atandı.

26 Eylül 1932 Tayyareci Vecihi Bey (Hür kuş), pilot yetiştirmek amacıyla Yeşilköy’de özel tayyare mektebi açtı.

3 Ekim 1932 Hükümet İzmir Rıhtım Şirketi’ni satın aldı.

30 Kasım 1932 Ulukışla-Niğde demiryolu hizmete açıldı.

16 Aralık 1932 Samsun-Sivas demiryolu hizmete açıldı

1 Ocak 1933 Yeni Ölçüler yasası uygulanmaya başlandı. Arşın, okka, zira gibi ölçüler tarihe karıştı.

12 Ocak 1933 Dâhili İstikraz Kanunu TBMM’de kabul edildi.

3 Şubat 1933 İstanbul’la Ankara arasında deneme niteliğinde uçak seferleri yapıldı.

4 Şubat 1933 Eskişehir Şeker Fabrikası’nın temeli atıldı.

1 Nisan 1933 Afyon-Antalya demiryolunun inşasına ilişkin kanun TBMM’de kabul edildi.

15 Nisan 1933 Samsun-Çarşamba demiryolu hattı hükümetçe satın alındı.

22 Nisan 1933 Türkiye Cumhuriyet ile Osmanlı Duyun-u Umumiye (genel dış borçlar) İdaresi arasında imzalanan antlaşma ile Osmanlı dönemi borçlarının tasfiyesine başlandı.

27 Nisan 1933 Adana-Fevzi Paşa demiryolu devletleştirildi.

2 Mayıs 1933 Niğde-Boğaz köprü demiryolu ulaşıma açıldı.

8 Mayıs 1933 Türkiye ile Yunanistan arasında ticaret antlaşması imzalandı.

20 Mayıs 1933 Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı olarak “Havayolları Devlet İşletmesi İdaresi” kuruldu. Türk Hava Yolları kuruldu. Kuruluş yurt içi ve dışı her türlü hava taşımacılığı yapıyor.

30 Mayıs 1933 Mevduat’ı Koruma Kanunu TBMM’de kabul edildi.

31 Mayıs 1933 İstanbul’da Darülfünun’un kaldırılmasını ve yeni bir üniversite kurulmasını öngören kanun kabul edildi.

3 Haziran 1933 Sümerbank’ın kurulmasına ilişkin kanun TBMM’de kabul edildi.

8 Haziran 1933 Halk Bankası ve Halk Sandıkları Kanunu kabul edildi. Ödünç Para verme Kanunu TBMM’de kabul edildi.

1 Temmuz 1933 TBMM’nin kabul ettiği kanunla “Türkiye Seyrüsefain İdaresi’nde reorganizasyona gidildi.” İdare Akay İdaresi (Adalar, Kadıköy, Yalova), Denizyolları Müdürlüğü (Uzak Hatlar), Fabrika ve Havuzlar Müdürlüğü olmak üzere üçe ayrıldı. Bunun yanı sıra Gemi Kurtarma AŞ kuruldu.

11 Temmuz 1933 Sümerbank resmen faaliyete geçti.

1 Eylül 1933 Denizyollarında devletçe işletme tekeli başladı.

20 Eylül 1933 Ulukışla-Kayseri demiryolu ulaşıma açıldı. Böylece Akdeniz’le Karadeniz demiryoluyla birleşti.

7 Ekim 1933 Turhal Şeker Fabrikası’nın temeli atıldı.

2 Kasım 1933 Telgraf şirketi devlete devredildi.

1 Aralık 1933 İktisat vekâletince hazırlanan “birinci beş yıllık sanayi planı” başbakanlığa sunuldu.

4 Aralık 1933 Eskişehir Şeker Fabrikası kuruldu. Bölge çiftçisinin ürettiği pancarları işleyerek şeker üretimi gerçekleştiriyor.

5 Aralık 1933 Eskişehir Şeker Fabrikası üretime başladı.

9 Şubat 1934 Türkiye, Romanya, Yunanistan, Yugoslavya arasında Balkan Paktı imzalandı.

12 Şubat 1934 Samsun’da Yumurtacılık Kongresi toplandı.

18 Şubat 1934 İstanbul-Ankara arasında ilk düzenli uçak seferleri başladı.

1 Mart 1934 İzmir-Kasaba demiryolu devletleştirildi.

22 Mart 1934 Kazanç Vergisi Kanunu TBMM’de kabul edildi.

15 Nisan 1934 Üreticilerin sorunlarını saptamak amacıyla düzenlenen “2. Tütün Kongresi” Ankara’da başladı.

27 Nisan 1934 Bandırma-Menemen-Manisa demiryolu devletleştirildi.

3 Mayıs 1934 Kayseri Uçak ve Motor Fabrikası’nda yapılan, Türk yapımı ilk uçak, Kayseri-Eskişehir arasındaki deneme uçuşunu başarıyla gerçekleştirdi.

14 Mayıs 1934 İskân Kanunu kabul edildi.

20 Mayıs 1934 Kayseri Bez Fabrikası’nın temeli atıldı.

27 Mayıs 1934 Basmane (İzmir)-Afyon demiryolu devletleştirildi.

1 Haziran 1934 Ortaköy-Bolkuş demiryolu hattı işletmeye açıldı.

2 Haziran 1934 Artırma, Eksiltme ve İhale Kanunu TBMM’de kabul edildi.

16 Haziran 1934 İlk süttozu fabrikası Bursa’da açıldı.

18 Haziran 1934 Liman işlerinin hükümetçe idaresine ilişkin kanun TBMM’de kabul edildi.

30 Haziran 1934 Demiryolu Elazığ’a ulaştı.

23 Temmuz 1934 İstanbul tramvaylarını işleten yabancı şirketin sözleşmesi devlet tarafından feshedildi.

10 Ağustos 1934 Fırat-Yolaçtı demiryolu hattı işletmeye açıldı. Yolaçtı-Elazığ demiryolu hattı işletmeye açıldı.

13 Ağustos 1934 Bakırköy Bez Fabrikası yenilenerek işletmeye açıldı.

14 Ağustos 1934 Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kâğıt fabrikasının temeli İzmit’te atıldı. İzmit Kâğıt ve Karton Fabrikası’nın yapımı iki yıl sürecek. Paşabahçe Şişe Cam Fabrikası’nın temeli atıldı.

15 Ağustos 1934 Zonguldak sömikok (antrasit) fabrikalarının temeli atıldı. Kömür yıkama fabrikası işletmeye açıldı.

27 Ağustos 1934 Tire-Aydın demiryolu ulaşıma açıldı. Antalya demiryolu hattının temeli atıldı.

2 Eylül 1934 Kadıköy ve Üsküdar tramvayları hizmete girdi.

30 Eylül 1934 Keçiborlu Kükürt, Isparta Gülyağı fabrikaları üretime başladı. İstanbul-Diyarbakır arasında uçak seferleri başladı.

19 Ekim 1934 Turhal Şeker Fabrikası üretime başladı.

20 Kasım 1934 Konya Ereğli Bez Fabrikası’nın temeli atıldı.

18 Aralık 1934 İstanbul Rıhtım, Dok, Antrepo şirketi devlet tarafından satın alındı.

22 Aralık 1934 Tapu Kanunu kabul edildi

21 Şubat 1935 İzmir Havagazı Şirketi devletleştirildi.

18 Nisan 1935 Balkan Ülkeleri Ekonomi Konseyi Ankara’da toplantılarına başladı.

29 Nisan 1935 İstanbul-İzmir telefon hattı açıldı.

1 Mayıs 1935 Aydın demiryolu hükümetçe satın alındı.

21 Mayıs 1935 Ankara’da Tecim ve Endüstri Odaları Kurultayı açıldı.

27 Mayıs 1935 Hafta tatili cumadan pazara alındı. Hafta tatili ve ulusal bayramlar hakkındaki kanun yürürlüğe girdi.

14 Haziran 1935 Amortisman Sandığı Kanunu, Elektrik İşleri Etüt İdaresi Kanunu, Maden Tetkik Arama Enstitüsü Kuruluş Kanunu ve Etibank’ın kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.

17 Haziran 1935 (Bazı kaynaklarda 6 Temmuz) Türkiye’de şeker üretimini rasyonel hale getirmek amacıyla, İş Bankası, Ziraat Bankası ve Sümerbank’ın ortaklığıyla “Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ” kuruldu. 22 milyon sermayeli şirkete mevcut 4 şeker fabrikası (Alpullu, Uşak, Eskişehir, Turhal) bağlandı.

1 Temmuz 1935 Aydın demiryolu devletleştirildi.

5 Ağustos 1935 Fevzi Paşa-Ergani demiryolu hizmete girdi.

20 Ağustos 1935 Keçiborlu-Kükürt Fabrikası açıldı.

23 Ağustos 1935 Nazilli Basma Fabrikası’nın temeli atıldı.

15 Eylül 1935 Ergani-Osmaniye demiryolu hattı işletmeye açıldı.

16 Eylül 1935 Kayseri Bez Fabrikası üretime başladı.

1 Ekim 1935 Çankırı-Atkaracalar demiryolu hattı işletmeye açıldı.

10 Ekim 1935 Ankara’da Fındık Kongresi toplandı.

16 Ekim 1935 İnhisarlar İdaresi (Tekel Müdürlüğü) kuruluş kanunu kabul edildi.

20 Ekim 1935 Türkiye Cumhuriyeti’nin ikinci nüfus sayımı yapıldı. Nüfus 16 milyon 158 bin 018 kişi olarak belirlendi.

21 Ekim 1935 Tarım Kredi Kooperatifleri Kanunu kabul edildi.

23 Ekim 1935 Etibank çalışmalarına başladı.

31 Ekim 1935 Ankara Mamak’da Kızılay’ın Zehirli Gaz Maskesi Fabrikası açıldı.

12 Kasım 1935 Irmak-Filyos demiryolu işletmeye açıldı.

22 Kasım 1935 Fevzi Paşa-Diyarbakır demiryolu ulaşıma açıldı.

26 Kasım 1935 Afyon-Isparta demiryolu ulaşıma açıldı.

28 Kasım 1935 Bursa Merinos ve Gemlik Suni İpek fabrikalarının temeli atıldı.

29 Kasım 1935 Paşabahçe Şişe Cam Fabrikası üretime başladı.

10 Aralık 1935 Zonguldak Türk Antrasit Fabrikası işletmeye açıldı.

19 Aralık 1935 Sivas-Eskiköy demiryolu işletmeye açıldı.

10 Ocak 1936 İkinci beş yıllık sanayi planı Ankara’da yapılan “endüstri kongresinde” görüşülerek ilkeleri kabul edildi.

25 Mart 1936 Afyon-Karakuyu demiryolu, bir gün sonra da Bozanönü-Isparta demiryolu ulaşıma açıldı.

9 Nisan 1936 İstanbul telefon şirketi devletleştirildi.

10 Nisan 1936 Türkiye, boğazların statüsünü belirlemek amacıyla ilgili devletlere nota vererek toplantıya çağırdı.

18 Nisan 1936 İzmir Kâğıt Fabrikası’nda ilk kâğıt üretildi.

18 Mayıs 1936 Sivas-Erzurum demiryolunun yapımına başlandı.

25 Mayıs 1936 Havayolları Devlet İşletme İdaresi, İstanbul-Ankara arasında düzenli uçak seferleri başlattı.

29 Mayıs 1936 Türkiye, boğazlar konusunu görüşmek üzere Montrö’de toplanan konferansa davet edildi.

30 Mayıs 1936 Demir İşletmeleri Genel Müdürlüğü kuruldu.

8 Haziran 1936 İşveren-işçi ilişkilerine düzenleyici hükümler getiren İş Kanunu kabul edildi.

9 Haziran 1936 Dış ticarette devlet denetimini sıkılaştıran 19.06.1930 tarih ve 1705 sayılı kanuna ek kanun kabul edildi.

10 Haziran 1936 Van Gölü’nde devletçe gemi işletilmesini öngören kanun kabul edildi.

11 Haziran 1936 Ergani Bakır İşletmesi’nin satın alınmasına dair kanun kabul edildi.

20 Temmuz 1936 Türkiye’nin İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerindeki tüm haklarını tanıyan ve kabul eden Montrö Antlaşması imzalandı.

1 Ağustos 1936 Ankara Türk Sigorta AŞ kuruldu.

15 Ağustos 1936 Hudut ve Sahiller Genel Müdürlüğü kuruldu.

8 Eylül 1936 Ankara ve İstanbul Radyo Şirketleri devlet tarafından satın alındı.

9 Eylül 1936 İzmir Fuarı ilk kez Irak, İngiltere ve Sovyetler Birliği’nin katılımıyla uluslararası bir nitelik kazandı.

20 Eylül 1936 Malatya İplik ve Bez Fabrikası AŞ kuruldu.

28 Ekim 1936 Türkiye ile Yugoslavya arasında ticaret antlaşması imzalandı.

29 Ekim 1936 Haliç’de Unkapanı ile Azapkapı arasında kurulan Atatürk Köprüsü ulaşıma açıldı.

1 Kasım 1936 Eskiköy-Çetinkaya ve Yazıhan-Demirhan demiryolu hattı işletmeye açıldı.

3 Kasım 1936 Ankara’da Çubuk Barajı açıldı.

6 Kasım 1936 Günümüzdeki Seka’nın çekirdeğini oluşturan “İzmit Kâğıt ve Karton Fabrikası” hizmete girdi. Yılda 16 bin ton kâğıt üretecek olan fabrika 3 milyon 300 bin liraya mal oldu. Türkiye Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları adıyla İzmit’te kurulan kuruluş, selüloz ve kağıt üretimi gerçekleştiriyor.

12 Kasım 1936 Ankara’da Birinci Küçük sanatlar ve Elişleri Kongresi toplandı.

18 Kasım 1936 Filyos-Çatalağzı demiryolu hattı işletmeye açıldı.

28 Kasım 1936 Ereğli Kömür Şirketi’nin devletçe satın alınmasına ilişkin sözleşme imzalandı.

14 Aralık 1936 İstanbul Üniversitesi’ne bağlı İktisat Fakültesi kuruldu. Hitler Almanyası’ndan kaçan Fritz Neumark, Wilhem Rupke, Gerhard Kessler, Alexander Rustov gibi ünlü bilim adamlarının ders vereceği fakülte eğitime 1937 yılında başlayacak

5 Ocak 1937 “Devletçilik” ilkesi yapılan değişiklik sonucu Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun (Anayasa) 2. Maddesinde yer aldı.

27 Ocak 1937 Hatay’a Birleşmiş Milletler’in gözetimi altında bağımsızlık tanındı. Karar Türkiye ve Hatay’da büyük sevinç yarattı.

8 Şubat 1937 Orman Kanunu kabul edildi.

3 Nisan 1937 Karabük Demir-Çelik Fabrikaları kuruldu. Fabrika halen KARDEMiR adıyla demir çelik üretimi gerçekleştiriyor. Fabrika 1994 yılında sembolik bir fiyata işçilere satıldı. Bu yıl da halka açıldı.

4 Nisan 1937 Ereğli Bez Fabrikası üretime başladı.

25 Mayıs 1937 Malatya Bez Fabrikası’nın temeli atıldı.

4 Haziran 1937 T.C. Ziraat Bankası Kanunu TBMM’de kabul edildi.

6 Haziran 1937 Sivas-Malatya demiryolu Çetinkaya’da birleşti.

11 Haziran 1937 Atatürk, Trabzon’da yaptığı açıklamada çiftliklerini, içindeki bütün gayrimenkulleriyle birlikte milletine bağışladığını bildirdi.

14 Haziran 1937 Tarım Bakanlığı Kuruluş kanunu kabul edildi.

1 Temmuz 1937 Toprakkale – İskenderun, Fevzipaşa – Meydanıekber demiryolları devletleştirildi.

8 Temmuz 1937 Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabat Paktı imzalandı.

9 Temmuz 1937 Ankara’da motorlu tayyarecilik okulu açıldı.

12 Ağustos 1937 Çatalağazı-Zonguldak demiryolu hattı işletmeye açıldı.

16 Ağustos 1937 Hekimhan-Çetinkaya demiryolu ulaşıma açıldı.

26 Ağustos 1937 Kozlu Kömür İşletmeleri devletleştirildi.

27 Eylül 1937 İstanbul-Edirne karayolunun Lüleburgaz’a kadar olan bölümü ulaşıma açıldı.

1 Ekim 1937 Çatalağzı-Zonguldak demiryolu ulaşıma açıldı.

9 Ekim 1937 Nazilli Basma Fabrikası Atatürk tarafından açıldı.

15 Ekim 1937 Cumhuriyet’in Türkçe yazılı ilk banknotu tedavüle çıkarıldı.

4 Kasım 1937 Kızılırmak Nehri üzerindeki “Çetinkaya Köprüsü” hizmete girdi.

6 Kasım 1937 Belediyeler Bankası açıldı.

16 Kasım 1937 İran ve İran sınırlarına ulaşacak olan Diyarbakır-Cizre demiryolunun temeli atıldı.

20 Kasım 1937 Sivas-Divriği demiryolu hizmete girdi.

29 Kasım 1937 Hatay’da bağımsızlık statüsü yürürlüğe girdi.

27 Aralık 1937 Denizbank Kuruluş Kanunu kabul edildi.

7 Ocak 1938 Halk Bankası ve Halk Sandıkları Kuruluş Kanunu kabul edildi.

12 Ocak 1938 Türkiye-Letonya ticaret antlaşması imzalandı.

14 Ocak 1938 Dışişleri Bakanlığı kuruluş kanunu kabul edildi.

21 Ocak 1938 Yalova Termal Otel açıldı.

24 Ocak 1938 İzmir telefon işletmesi devletleştirildi.

1 Şubat 1938 Gemlik Suni İpek Fabrikası açıldı.

2 Şubat 1938 Bursa’da Sümerbank Merinos kuruldu.

10 Şubat 1938 Gölcük’te yeni bir tersane kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.

1 Nisan 1938 İstanbul Borsası üç yıl süreyle kapatıldı. Ankara’da “Kambiyo Esham ve Tahvilat Borsası” açıldı.

14 Nisan 1938 Üsküdar ve Kadıköy Su Şirketi devletleştirildi.

17 Mayıs 1938 Divriği demir madenleri üretime başladı.

23 Mayıs 1938 Türkiye Halk Sandığı kuruldu. İstanbul Elektrik Şirketi devletleştirildi.

3 Haziran 1938 “Devlet Havayolları Umum Müdürlüğü” kuruluş kanunu kabul edildi. (Resmi Gazete’de 14 Haziran’da yayınlandı.)

15 Haziran 1938 Noter Kanunu kabul edildi.

17 Haziran 1938 Sermayesinin tamamı devlet tarafından verilmek suretiyle kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatı ile idare murakabeleri hakkında kanun TBMM’de kabul edildi.

24 Haziran 1938 Toprak Mahsulleri Ofisi kuruluş kanunu kabul edildi.

10 Temmuz 1938 İzmit Klor Fabrikası’nın temeli atıldı.

20 Temmuz 1938 Fiskobirlik kuruldu. Giresun ve Ordu bölgesinde yetiştirilen fındığı alarak tesislerinde işleyen ve dış pazarlara satan Fiskobirlik, dünya fındık piyasasında da önemli bir söz sahibi.

15 Ağustos 1938 Divriği-İliç demiryolu hizmete girdi.

24 Ağustos 1938 Murgul Bakır İşletmesi Etibank tarafından satın alındı.

10 Ekim 1938 Ankara-Erzurum demiryolu hattı Erzincan’a ulaştı.

28 Ekim 1938 Ankara Radyosu yeni ve modern binasında yayına başladı.

• haydarpaşa 28 ağustos 1902
• 1931 birinci ziraat kongresi
• atatürk dönemi sanayi hamleleri
• atatürk döneminde ticaret borsası
• borsa ve ticaret kanunu atatürk dönemi
• haydarpaşa 28ağustos 1902

Atılan bir diğer önemli adım da hızlı kalkınma ve bu doğrultuda sanayileşmeye yöneliktir. Mustafa Kemal Paşa, 13 Ocak 1923 tarihinde İzmit’te İstanbul gazetecilerine İzmir’de toplanacak olan Türkiye İktisat Kongresi’ni haber verirken;

“Yeni Türkiye devleti temellerini süngü ile değil, süngünün de dayandığı iktisat ile kuracaktır. Yeni Türkiye devleti dünyayı alan bir devlet olmayacaktır. Ama, yeni Türkiye devleti bir iktisat devleti olacaktır”.

Yeni Türkiye’nin en büyük ulusal davalarından biri sanayileşmek olmuştur. Dönemin aydınları ve lider kadrosu için en güzel musiki de makine sesi idi.

Ülke ekonomisinin millileştirildiği, hızlı sanayileşmek için hem özel sektörün, hem de devletin birlikte yatırım yaptığı Atatürk dönemi, kendinden sonraki tüm dönemlere göre çok daha başarılı ve göz kamaştırıcı bir performansa sahip olmuştur. Bu başarı ekonomik göstergelere de yansımaktadır. Nitekim, 1923–1938 yılları arasını içeren Atatürk döneminde GSMH artış hızı yüzde 115 olarak gerçekleşmiştir. Üstelik Atatürk döneminde fiyat artışları yaşanmamış ve Türk parası sürekli olarak değer kazanmıştır. Kısaca özetlemek gerekirse Atatürk döneminde ülke ekonomimiz adeta “Altın Çağ”ını yaşamıştır.

Cumhuriyet tarihimiz boyunca ekonomik kalkınma açısından en başarılı dönem olan Atatürk döneminin başarısının temel nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkündür: Millileştirme ve Karma ekonomi, Denk bütçe, İthalat-ihracat denkliği, karşılıksız para basmama ve 0 enflasyon ile tüm bunların sonucunda elde edilen yüksek kalkınma hızı.

1930’lu yıllarda öncelikli amaç kalkınma olmuştur. Bununla birlikte dönemin kalkınma anlayışı, sadece ekonomik alanla sınırlı kalmamış, eğitim ve kültür de dahil olmak üzere toplumsal yaşamın diğer alanlarını da içermiştir. Nitekim böylesi bir kalkınma anlayışı çerçevesinde, Celal Bayar İş Bankası yönetiminden, 1932’de önce İktisat Vekilliğine, 1937’de Başbakanlığa getirilmiştir. İsmet İnönü’nün yerini Celal Bayar’ın almasında ülkede öncelikli hedefin kalkınma yönünde değişmesi belirleyici olmuştur.

1936 tarihli İkinci Sanayi Planı’nda dönemin İktisat Vekili Celal Bayar, “Türkiye için endüstrileşme bir milli varlık savaşıdır, bir milli müdafaa mücadelesidir ve hiç bir fedakarlık ve sıkıntı bu milli mücadelenin neticesiyle mukayese edilemez” ifadesiyle dönemin kalkınma anlayışını net bir şekilde ortaya koyuyordu.

Bu dönemde kalkınmanın planlı bir anlayış çerçevesinde yürütülmesi benimsenmiştir. Bu çerçevede beş yıllık sanayi planları uygulaması başlatılmış ve izlenen sanayileşme politikası genel hatlarıyla ithal ikameci bir nitelik taşımıştır. Bu kapsamda öncelikli olarak dokuma, şeker, çimento, kağıt, şişe cam, demir çelik vb. alanlarda büyük ölçekli kamu işletmeleri kurulmuştur.

Bu dönemde kurulan fabrikalardan bazıları şunlardır: Alpulu Şeker Fabrikası (1926), Uşak Şeker Fabrikası (1926), Bünyan Dokuma Fabrikası (1927), Eskişehir Şeker Fabrikası (1933), Turhal Şeker Fabrikası (1934), Bakırköy Bez Fabrikası (1934), Konya-Ereğli Bez Fabrikası (1934), Kayseri Bez Fabrikası (1934), İzmit Birinci Kağıt ve Karton Fabrikası (1936), Karabük Demir-Çelik Fabrikası (temel atma, 1937), Ereğli Bez Fabrikası (1937), Gemlik İpek Fabrikası (1938), Bursa Merinos Fabrikası (1938).

Bu dönemde ayrıca iç pazarın oluşması açısından büyük önem taşıyan ulaşım politikalarına ve öncelikli olarak da demiryolları yapımına büyük önem verilmiştir.

Dünyada ilk demokratik kalkınma planları 1931 yılında Türkiye’de uygulamaya konulmuştur. Bu planlar Atatürk’ün Türk Ulusu’na armağan ettiği önemli bir ekonomik reform hareketidir. Bu kalkınma planları eldeki kıt kaynaklarla halkın ihtiyaçlarının en iyi biçimde karşılanmasına yönelik olarak hazırlanmıştır. Atatürk Birinci Kalkınma Planı‘nı 1933-1938 yılları, İkinci Kalkınma Planı‘nı ise 1938-1944 yılları için hazırlatmıştır.

Her iki kalkınma planının da temel amacı, hammaddesi Türkiye’de olmasına karşın dışardan ithal edilmek zorunda kalınan ürünlerin ülkemizde üretilmesini sağlamaktı. Bu amaçla tekstil, iplik ve dokuma fabrikaları kurulmuş, devletin teşvikiyle özel girişim olarak bazı çiftçilerin de katılmasıyla Alpullu ve Eskişehir gibi bazı şeker fabrikalarının kurulmasına girişilmiş ve bunlar gerçekleştirilmiştir.

1925 Yılında devlet sermayesiyle Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuştur. Bankanın amacı fabrika kurup yönetmek olarak belirlenmiştir. Bu bankanın desteğiyle Kayseri-Bünyan İplik Fabrikası TAŞ, İsparta İplik Fabrikası TAŞ, Kütahya Çini İşleri TAŞ ve bunlar gibi bir çok özel kuruluş devletin de ortak olmasıyla faaliyete geçmiştir” (Kuyucuklu, 1986: 180 Atatürk Dönemi’nde Başlıca Ekonomik Girişimler)

Atatürk’ün fiilen ekonomiyi yönlendirdiği dönemde gerçekleştirdiği somut ekonomik girişimlerin bazılarını maddeler halinde sıralamak, onbeş sene gibi kısa bir zamanda devasa bir kalkınma hamlesine girişildiğini göstermeye yeterlidir:

- Türkiye İş Bankası açılmış ve böylece ulusal bankacılığın ilk adımı atılmıştır.
- Uşak’ta şeker fabrikası kurulmuştur.
- Kayseri’de uçak fabrikası kurulmuştur.
- Bünyan Dokuma Fabrikası açılmıştır.
- Ereğli Bez Fabrikası açılmıştır.
- Nazilli Bez Fabrikası açılmıştır.
- Aşar vergisi kaldırılmış ve Türk köylüsü ağır bir yükten kurtarılmıştır.
- Anadolu Demiryolları satın alınarak ulusallaştırılmıştır.
- Ulusal Ekonomi ve Araştırma Kurumu kurulmuştur.
- Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası kurulmuştur.
- Gemlik Suni İpek Fabrikası, Bursa Merinos Fabrikası, İzmit Kağıt Fabrikası, Kayseri İplik ve Bez Fabrikası, Eskişehir Şeker Fabrikası gibi pek çok kurum ve kuruluş oluşturulmuştur.
- Ticaret ve Sanayi Odaları kurulmuş, daha sonra da Türkiye Ticaret ve Sanayi Odaları Kongresi toplanmıştır.
- İstatistik Umum Müdürlüğü kurulmuştur.
- Hükümete iktisadi konularda fikir vermek amacıyla çeşitli meslek kuruluşlarının temsilcilerinden oluşan Ali İktisat Meclisi kurulmuştur.
- Birinci ve İkinci Kalkınma Planları oluşturulmuştur.
- 1927 Yılında Teşviki Sanayi Kanunu çıkarılmıştır.
- 1930 Yılında Sanayi Kongresi, 1931 yılında da Ziraat Kongresi toplanmıştır
- Anonim şirketlerin kurulmalarını kolaylaştırmak,
- Milli Bankaların kurulması,
- Demiryolları inşasının hükümetçe bir programa bağlanması,
- Sanayiin teşviki,
- Yerli malı giyilmesi,
- Amele denen iş erbabına bundan sonra işçi denilmesi ve sendika hakkı tanınması,
- Memlekette ticaretin tamamen serbest bırakılması

• türk bez fabrikası
• 1931 birinci ziraat kongresi
• atat
• ikinci kalkınma planı
• kalkınma planlarında gençlik

Türkiye’nin çiftçi, tüccar, sanayi ve işçi zümrelerinden seçilen 1135 üyenin katıldığı bu kongrede bir Misak-ı iktisadi ile çiftçi, tüccar, sanayi ve işçi gruplarının hazırladıkları “İktisadi Esaslar” tartışıldı ve kabul edildi.

İzmir’in kurtuluşundan 5 ay sonra ve Lozan Antlaşması’nın imzalanmasından 4 ay önce toplanan Türkiye İktisat Kongresi Anadolu kurtuluş hareketinin iktisadi yönünü göstermesi bakımından, son derece önemlidir. Anadolu Ajansı’nın 5 Mart 1923 tarihli bir haberinde; “tab ve neşredilecek bilumum kitapların ilk sahifelerinde Misak-ı İktisadi esasları gayet okunaklı bir surette yazılacaktır. Kongre Divanınca bu babda alakadarına tebligat icrasına karar verilmiştir” denilmesine rağmen iktisat kongresi ile ilgili tebliğler sadece Osmanlıca “İktisat Esaslarımız” adlı bir kitapçık ta yayınlanmıştır. Kongreye her kazadan gönderilen sekiz kişi Atatürk’ün açılış nutkunda belirttiği üzere milleti temsil ediyor ve delegelerin söyleyeceklerine itibar edeceklerini bildiriyordu. Tüm bunlara rağmen, toprağa sahip olmadan çalışan ortakçı ve yarıcının kongrede tam olarak temsil edilemediği de aşikardır.

Eldeki belgelerden anlaşıldığına göre Kurtuluş Savaşı’nın sürüp gittiği yıllarda bile Ankara Hükümeti imkanlar ölçüsünde sosyo-ekonomik konularla ilgilenir ve uğraşırken, bu arada madencilik konusuyla da ilgilenmiş,özellikle Zonguldak Kömür Havzası’ndaki durum gözden kaçmamıştır. Kongrede bu duruma da değinilmiştir.

Bu kongrede alınan kararların çoğu zamanla tatbik edilmişse de, özellikle tarımla ilgili maddeler günümüzde dahi tam anlamıyla amacına ulaştırılamamıştır. Netice itibariyle, İzmir İktisat Kongresi ile başlayan bir fikri gelişmenin oluşması, ekonomik envanterlerin belirlenmesi, model arayışları ve belli ölçüde uygulamaya başlama dönemidir. Bu dönemde ekonominin sahip oldukları ve olmadıkları belirlenmiş, ekonomik hedefler tayin edilmiş, karma ekonomi modelinin temelleri hazırlanmıştır.

17 Şubat – 4 Mart 1923 tarihlerinde İzmir’de toplanan Türkiye İktisat Kongresinin en önemli kararlarını şöyle sıralamak mümkündür.

1. Hammaddesi yurt içinde yetişen veya yetiştirilebilen sanayi dalları kurulması ,

2. El işçiliğinden ve küçük imalattan süratle fabrikaya veya büyük işletmeye geçilmelidir,

3. Devlet yavaş yavaş iktisadi görüşleri de olan bir organ haline gelmeli ve özel sektörler tarafından kurulamayan teşebbüsler devletçe ele alınmalıdır.

4. Özel teşebbüslere kredi sağlayacak bir Devlet Bankası kurulmalıdır.

5. Dış rekabete dayanabilmek için sanayinin toplu ve bütün olarak kurulması gerekir.

6. Yabancıların kurdukları tekellerden kaçınılmalıdır.

7. Sanayinin teşviki ve milli bankaların kurulması sağlanmalıdır.

8. Demiryolu inşaat programına bağlanmalıdır.

9. İş erbabına amele değil, işçi denmelidir.

10. Sendika hakkı tanınmalıdır.

Saat 10′da başlayıp, 11,15 de kapanan ilk oturumda alınan aşağıdaki genel kararlar, şöyledir:

Madde-1: Türkiye, milli sınırları dahilinde, lekesiz bir bağımsızlık ile, dünyanın barış ve gelişme unsurlarından biridir.

Madde-2: Türkiye halkı egemenliğini, kanı ve canı pahasına elde ettiğinden, hiçbir şeye feda etmez; ve milli hakimiyete dayanan meclis ve hükümetine her zaman destek verir.

Madde-3: Türkiye halkı, tahrip etmez; imar eder. Bütün emeği ekonomik yönden ülkeyi yükseltmek amacına yöneliktir.

Madde-4: Türkiye halkı, tükettiği malı olabildiğince kendi yetiştirir. Çok çalışır, zamanda, parada ve ithalatta savurganlıktan kaçar. Milli üretim için yeri geldiğinde geceli gündüzlü çalışır.

Madde-5: Türkiye halkı, servet olarak bir altın hazinesi üzerinde oturduğunun bilincindedir. Ormanlarını evladı gibi sever, bunun için ağaç bayramları yapar; yeniden orman yetiştirir. Madenleri kendi ulusal üretimi için işletir ve servetlerini herkesten fazla tanımaya çalışır.

Madde-6: Hırsızlık, yalancılık, ikiyüzlülük ve tembellik en büyük düşmanımız; köktendincilikten uzak dindarca bir anlayış her yerde ilkemizdir. Her zaman faydalı yenilikleri severek alırız. Türkiye halkı kutsallığına, topraklarına, şahıslarına ve mallarına karşı yapılan düşmanca propagandalardan nefret eder ve bunlarla mücadeleyi hep bir görev bilir.

Madde-7: Türkler, bilgelik ve yetenek aşığıdır. Türk, her yerde hayatını kazanabilecek şekilde yetişir; fakat her şeyden önce ülkesinin malıdır. Eğitime verdiği yücelik dolayısıyla ( Mevlûdu şerif) Kandil günü, aynı zamanda bir kitap bayramı olarak kutlanır.

Madde-8: Birçok savaşlar ve zorunluluktan dolayı azalan nüfusumuzun artması ile beraber sağlıklarımızın, hayatlarımızın korunması en birinci amacımızdır. Türk; mikroptan, pis havadan, salgından ve pislikten çekinir, bol ve saf hava, bol güneş ve temizliği sever. Ata mirası olan binicilik, nişancılık, avcılık, denizcilik gibi beden eğitiminin yayılmasına çalışır. Hayvanlarına da aynı dikkat ve özeni göstermekle beraber cinslerini düzeltir ve sayılarını çoğaltır.

Madde-9: Türk, dinine, ulusuna, toprağına, hayatına ve varlığına düşman olmayan uluslara hep dosttur; yabancı sermayesine karşı değildir. Ancak kendi yurduna, kendi diline ve yasasına uymayan kurum ve kuruluşlarla ilişkide bulunmaz. Türk, bilim ve sanat yeniliklerini nerede olursa olsun doğrudan doğruya alır ve her türlü ilişkide fazla aracı istemez.

Madde-10: Türk, açık alın ile serbestçe çalışmayı sever; tekel istemez.

Madde-11: Türkler, hangi sınıf ve meslekte olurlarsa olsunlar, birbirlerini candan severler. Meslek, zümre itibariyle el ele vererek birlikler, ülkelerini ve birbirlerini tanımak, anlaşmak

Mustafa Kemal’in Kongreyi Açış Konuşması’ndan:

“…EFENDİLER ! Tarih, milletlerin, yükseliş ve çöküş nedenlerini ararken birçok siyasi, askeri, içtimai sebepler bulmak da ve saymaktadır. Şüphe yok, bütün bu sebepler, sosyal olaylarda da etkilidir. Fakat bir milletin doğrudan doğruya hayatıyla, yükselişiyle alakadar ve münasebetdar olan, milletin iktisadiyatıdır. Hakikaten Türk Tarihi tetkik olunursa bütün yükseliş ve çöküş nedenlerinin bu iktisat meselelerinden başka bir şey olmadığı anlaşılır.

EFENDİLER! Tarihimizi dolduran bunca muvaffakiyetler, zaferler ve yahut mağlubiyetler yıkılış ve felaketler bunların kaffesi vukua geldikleri devirlerdeki ekonomik durumumuzla münasebatdar ve alakadardır. Yeni Türkiye’ mizin layık olduğu mertebeye ulaştırabilmek için behemehal iktisadiyatımıza birinci derecede önem vermek mecburiyetindeyiz. Çünkü zamanımız bir iktisat devresinden başka bir şey değildir.”

Atatürk’ün söylediği gibi “Muhakkak tam bağımsızlığı sağlayabilmek için tek, hakikî kuvvet, en kuvvetli temel ekonomidir.”

Çağdaş bir devletin temeli olarak ekonomi bilincinin önemi ve ekonomik kalkınma mecburiyeti, Cumhuriyet Dönemi’nde ciddî olarak ele alındı. Bu amaçla önce 17 Şubat 1923′te İzmir İktisat Kongresi toplandı. Ekonomik kalkınma, toplumun her kesiminin katkısıyla gerçekleşebilirdi. Bu nedenle kongreye, çiftçi, işçi, tüccar ve sanayiciler katıldı. Tarımın makineleşmesi, sanayinin geliştirilmesi, ulaşım ve haberleşmenin ıslah edilmesi gerekiyordu. Bunları gerçekleştirmek üzere kongrede Misak-ı Millî’nin ekonomik karşılığı olarak, bir Misak-ı İktisadî (Ekonomi Andı) kabul edildi. Kabul edilen Misak-ı İktisadî’ye göre “Türk milleti kan dökerek sahip olduğu millî bağımsızlık fikrinden hiçbir şekilde fedakârlık yapmayacaktır. Ekonomik kalkınmamız bu bağımsızlık içinde sağlanacaktır. Siyasal bağımsızlık gibi, ekonomik bağımsızlık da esastır”.

Bu dönemde uygulanan ekonomi politikası ile kapitülâsyonların yarattığı ekonomik esaret ortadan kaldırıldı. Ekonomide karma ekonomi modeli uygulanarak hedeflere büyük ölçüde ulaşıldı.