- Yeni Türk milliyetçiliği dil, tarih ve lâiklik odaklarına dayanmalıydı

Mustafa Kemal’in bu fikir ayrılıklarına karşı sert bir tepki gösterdiği söylenemez. Ama o, tarihin sesini alan adamdır. Ve kendisini tarihî bir görevle sorumluluk altında hissediyordu. Bu sebeple devrim atılımları zorunluydu, bunlar radikal olmalıydı ve kabil olduğu kadar kısa bir zamana sıkıştırılmalıydı. Fikir ayrılıkları bu mükellefiyetin karşısına çıktığı zaman Mustafa Kemal’in müsamahası da sona eriyordu. Bu yüzden Millî Mücadele’ye beraber başladığı, çok sevip, takdir ettiği bir kısım arkadaşlarından ayrılmayı kader ve tarih zorunlu hale getirmişti.

- Millet tek vücut olup milli hakimiyet esasını ve Türklük duygusunu amaç edinmiştir

13 Mayıs 1919: İzmir’e çıkacak Yunan kıtaları gemilere bindiriliyor, kıta komutanı o günkü bildirisinde şunu diyor:
“Esaret altında yaşayan kardeşlerimizi kurtarmaya gidiyoruz”. Aynı gün, Venizelos, İzmir’in işgal edildiğine dair bildirisini bir kilisede okuyor.

14 Mayıs 1919: Foça ve Urla istihkâmları Yunan ve İngiliz kıtaları tarafından işgal ediliyor. Aynı gün İzmir’de “Redd-i İlhak Heyet-i Milliyesi” kuruluyor. İlk beyannamesi şöyle:

“Ey talihsiz Türk! Wilson prensipleri bahanesiyle senin hakkını elinden alıyorlar ve namusunu kirletiyorlar. Güya burada çok Rum varmış ve güya Türkler Yunanlıların gelişini sevinçle karşılamışlar, şimdi sana soruyorum. Burada Rum senden fazla mıdır? Yunan egemenliğini kabul ediyor musun? Artık kendini göster, maşatlıkta toplanalım.” O akşam İzmir’de muhteşem bir miting yapılıyor.

- Mustafa Kemal, Alman ordusunu yakından biliyor ve bu ordunun yenilmezliğine inanmıyordu.

Aslında yalnız kalmamak korkusunu taşıyan Osmanlı İmparatorluğu, daha maharetli davranan Alman blokuyla kader birliği etmeyi şerlerin ehveni saymıştı. Ne çare ki bu şer de ehven değildi. Almanya da genişlemek, yayılmak peşindeydi. Bunun ilk etabı olarak “Berlin-Bağdad mihveri”ni oluşturmayı plânlamıştı. Fakat başarılı olduğu takdirde plân bununla yetinmeyecekti. Bağdat, Almanlar için bir sıçrama tahtası olacaktı ve İngiliz emperyalizmiyle yarışma, Hindistan üzerinde olacaktı.

- Sizleri bir kıvılcım olarak yolluyorum, alevler olarak geri dönmelisiniz…

Atatürk ve Meclis (özellikle ilk Meclis) ilişkilerini konu alan ve Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi’nde yayımlanan bir incelemeyi; Mustafa Kemal Atatürk’ün okumak üzere yurt dışına gönderilecek öğrenciler listesine dahil ettiği, kendi ifadesi ile “Ben sadece iki satırlık bir telgrafın yarattığı bilim adamı Ord. Prof. Dr. Sadi Irmak’ım” diyen, Atatürk konusunda Türkçe ve yabancı dillerde yayınlanmış eserleri bulunan eski başbakanlardan Sadi Irmak’ın kaleminden aktarıyoruz…