Bir de, Türkiye Cumhuriyeti dahilinde, tüm tekkeler ve zaviyeler ve türbeler kanunla kapatılmıştır. Tarikatlar kaldırılmıştır. Şeyhlik, dervişlik, çelebilik, halifelik, falcılık, büyücülük, türbedarlık vesaire yasaktır. Çünkü bunlar gericiliğin kaynakları ve cehaletin damgalarıdır. Türk milleti, böyle müesseselere ve onların mensuplarına katlanamazdı ve katlanmadı.”
(1930)

“Din bir vicdan meselesidir. Herkes vicdanının emrine uymakta serbesttir. Biz dine saygı gösteririz. Düşünüşe ve düşünceye karşı değiliz. Biz sade din işlerini, millet ve devlet işleriyle karıştırmamaya çalışıyor, kasıt ve fiile dayanan tutucu hareketlerden sakınıyoruz. Gericilere asla fırsat vermeyeceğiz.

Laiklik, yalnız din ve dünya işlerinin ayrılması demek değildir. Tüm yurttaşların vicdan, ibadet ve din özgürlüğü de demektir.”
(1930)

“Din ve mezhep herkesin vicdanına kalmış bir iştir. Hiç kimse hiçbir kimseyi, ne bir din, ne de bir mezhebi kabul etmeye zorlayabilir. Din ve mezhep hiçbir zaman politika aleti olarak kullanılamaz.”
(1930)

“Laiklik asla dinsizlik olmadığı gibi, sahte dindarlık ve büyücülükle mücadele kapısını açtığı için, gerçek dindarlığın gelişmesi imkanını temin etmiştir. Laikliği dinsizlikle karıştırmak isteyenler, ilerleme ve canlığın düşmanları ile gözlerinden perde kalkmamış doğu kavimlerinin fanatiklerinden başka kimse olamaz.

Softa sınıfının din simsarlığına izin verilmemelidir. Dinden maddi menfaat temin edenler iğrenç kimselerdir. İşte bu duruma karsıyız ve buna müsaade etmiyoruz.”
(1930)

“Vatandaşları içinde çeşitli dinlere mensup unsurlar bulunan ve her din mensubu hakkında adil ve tarafsız tutum ve davranışta bulunmaya ve mahkemelerinde vatandaşları ve yabancılar hakkında eşit adalet uygulamakla vazifeli olan bir hükümet, fikir ve vicdan hürriyetlerine uymaya mecburdur.”
(1927)

“Artık Türkiye, din ve şeriat oyunlarına sahne olmaktan çok yüksektir. Bu gibi oyuncular varsa, kendilerine başka taraflarda sahne arasınlar.”
(1924)

”Asırlar boyunca ve bugün de kavimlerin cehil ve taassubundan faydalanarak binbir türlü siyasi ve şahsi menfaat temini için dini alet ve vasıta olarak kullanmak teşebbüsünde bulunanların iç ve dışta varlığı yüzünden bu zeminde olanları söylemekten kendimizi alamıyoruz. Beşeriyette din hakkında bilgi ve duygular her türlü hurafelerden tecerrüt ederek hakiki ilim nuru ile temizleninceye kadar din oyunu aktörlerine her yerde tesadüf olunacaktır.”

”Laiklik prensibinde israr ediyoruz. Çünkü, millî iradenin, insanlığa mal olmuş değerlerin belki de en mukaddesi (kutsalı) olan da hürriyeti (özgürlüğü) ancak lâiklik prensibine bağlanmakla korunabilir.”

”Biz ilhamlarımızı, gökten ve gaibden değil, doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz. Bizim yolumuzu çizen, içinde yaşadığımız yurt bağrından çıktığımız Türk Ulusu ve bir de uluslar tarihinin binbir facia ve ıstırap kaydeden yapraklarından çıkardığmız sonuçlardır.”

“Efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müridler ve meczuplar ülkesi olamaz. En gerçek, en doğru tarikat uygarlık tarikatıdır. Uygarlığın emir ve gereklerini yapmak, insan olmak için yeterlidir.”

”Bir takım şeyhlerin, dedelerin, seyyidlerin, çelebilerin, babaların emirlerin arkasından sürüklenen ve falcılara, büyücülere, üfürükçülere, muskacılara talih ve hayatların, emanet eden insanlardan kurulu bir topluma uygar bir ulus gözü ile bakılabilir mi? Ulusumuzun gerçek görünüşünü yalnış anlamda gösterebilen ve yüzyıllarca göstermiş olan bu gibi unsurlar ve müesseseler, yeni Türkiye devletinde, Türkiye Cumhuriyeti’nde sürüp gitmeli miydi? Buna önem vermemek, ilerleme ve yenileşme adına en büyük ve düzeltilmesi imkansız bir hata olmaz mıydı?… Biz her vasıtadan yalnız ve ancak, bir bakımdan faydalanırız. O da şudur: Türk Ulusunu uygar dünyada, layık olduğu mevkiye çıkarmak ve Türkiye Cumhuriyeti’ni sarsılmaz temelleri üzerinde her gün daha ziyade kuvvetlendirmek ve bunun içinde istibdat fikrini öldürmek.” (Büyük Söylev’den)

”Bir dinin tabiî olması için akla, fenne, ilme ve mantığa uygun olması gerekir.”

“Zaman süratle ilerliyor. Milletlerin, toplumların, kişilerin mutluluk ve mutsuzluk anlayışları bile değişiyor. Böyle bir dünyada, asla değişmeyecek hükümler getirdiğini iddia etmek, aklın ve ilmin gelişmesini inkar etmek olur.”

“Asırlardan ve asırlardan beri, zavallı beşeriyeti mesut etmek için tutulan yolların, kullanılan vasıtaların verdikleri neticelerin ne derece emniyetbahş oldukları tetkike şayan değilmidir?”

“Aziz Millet Vekilleri,

Dünyaca malum olmuştur ki, bizim devlet idaresindeki ana programımız, Cumhuriyet Halk Partisi programıdır. Bunun kapsadığı prensipler, idarede ve siyasette bizi aydınlatıcı ana hatlardır. Fakat, bu prensipleri, gökten indiği sanılan kitapların doğmalarıyla asla bir tutmamalıdır. Biz, ilhamlarımızı, gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz”

“Tarihimizi okuyunuz, dinleyiniz. Görürsünüz ki milleti mahveden, esir eden, harap eden fenalıklar hep din kisvesi altındaki küfür ve melanetten gelmiştir.”

• atatürk\ün laiklik ile ilgili sözleri
• atatürkün laiklik ile ilgili sözleri
• kemalist sözler
• kemalizm sözleri
• laiklik ile ilgili sözler

• Dersim ve Acıyı Bal Eylemek
• Kemalizm ve Laiklik
• Laiklik’in Tanımı
• Laiklik Nedir? – Ahmet Taner Kışlalı
• Devrim Yasak, Evrim Sakıncalı, Döneklik Yararlıdır Azgelişmiş Demokrasimizde

Laiklik – en genel tanımı ile – din ile devlet işlerinin ayrılmasıdır. Toplum ve devlet yaşamının akla ve bilime dayatılmasıdır. Toplumun “din” adına ve binlerce yıl önce konmuş, o günün sorunlarına çözüm getiren kurallara göre yönetilme zorunluluğunun kaldırılmasıdır. “Aklın iman karşısında özgürleştirilmesidir”. Laiklik toplum düzeni, bütün din ve inançtan insanların, eşit koşullarla aynı kurallara uymak durumunda bulundukları, hiç kimseye dinsel ayrıcalık ve üstünlük tanımayan bir toplum düzenidir.

Laiklik, “din” in kendisini değil, din adına baskı ve zorbalığın devre dışı bırakılmasıdır; uzun bir evrim süreci içinde, koşulların zorlamasıyla doğmuştur.

Laikliği tarih sahnesine getiren nedenlerin, “çağdaş toplumlar” da geçerliğini koruduğunu görüyoruz. Bu nedenler ikidir:

1) Değişen koşulların yarattığı sorunlara, akla ve bilime uygun çözümler getirebilmek;

2) Farklı inançtan olan toplum kesimlerinin, bir arada ve barış içinde yaşayabilmelerini kolaylaştırmak.

Tarih, dinsel kökenli isyanlarla, savaşlarla ya da kıyımlarla doludur. Ve bu örnekler, sadece Hıristiyan dünyasında değil, İslam dünyasında da çoktur.

Dünya nüfusunun beşte birini Müslümanlar oluşturuyor. Oysa – Türkiye dışındaki – tüm İslam ülkelerinin, dünyadaki bilimsel ve teknolojik gelişmeye katkısının, neredeyse “yok” düzeyinde olduğu biliniyor. Bütün Arap toplumlarının bilimi ve teknolojiye toplam katkısının, küçük İsrail toplumunun sadece yüzde 4′ü kadar olduğu da bir gerçek.

Atatürk’ün, Kemalizm’in altı ilkesi içinde, niçin en çok “laiklik” konusunda duyarlı olduğunu anlamak zor değildir. Laiklik, “devletçilik” dışındaki diğer ilkelerin hepsinin de ön koşulları içinde yer alır: Demokrasinin ön koşuludur; çünkü laiklik olmadan gerçek bir düşünce özgürlüğü de olamaz, gerçek bir özgür seçim de. Milliyetçiliğin ön koşuludur; çünkü laiklik olmayan yerde önem taşıyan öğe ulus değil, inananların oluşturduğu “ümet” tir. Devrimciliğin ön koşuludur; çünkü laikliği kabul etmemiş bir toplumda, bilimin ve çağın gereklerinin gerisinde kalmış kurumları değiştirmenin tartışması bile genellikle yapılamaz. Halkçılığın ön koşuludur; çünkü bir din devletinde halkın istekleri değil, dinsel “seçkin” lerin düşünceleri önemlidir.

Laiklik karşıtı yönetimler, genellikle, çoğunluk dinine dayalı bir “azınlık diktası” dır!

Mustafa Kemal’in kaldırdığı “Halifelik”, Emevi ve Abbasilerde bir dinsel iktidar olarak kullanılmıyordu. Daha çok siyasal iktidara meşruluk kazandıran bir ünvan niteliği taşıyordu. Tüm dünya Müslümanları üzerinde bir dinsel iktidar olduğu savı ise zaten geçersizdi. Örneğin 13. yüzyılda Bağdat’ta, Endülüs’te ve Mısır’da üç ayrı Halife varlığını sürdürebiliyordu. Ünlü İslam düşünür ve toplumbilimcisi İbn Haldun, Halifeliğin dinsel değil siyasal bir makam olduğunu açıktan söylüyordu.

Müslüman Türk devletlerinde ise, durum daha farklıydı. Örneğin Selçuklularda, “din” e dayatılmış bir siyasal iktidar kavramı yoktu. Osmanlılar da, din ve devlet işlerini kurumsal olarak ayırmış gibiydiler. Şeyhülislam din işlerine, Sadrazam ise devlet işlerine bakıyordu. Osmanlı padişahları “halife” ünvanını taşımaya başladıktan sonra bile, “fetva” lar gene Şeyhülislam’dan alınmaktaydı. Üstelik toprak düzeninden başlayarak, toplumsal yaşamın birçok alanı “dinsel” hukuk dışında düzenlenmişti.

Tarihteki hemen her devrim, “din” le değil ama, din adına “eski” düzeni savunan, eski düzenin güçleriyle bütünleşmiş olan “dinci güçler” le karşı karşıya gelmişlerdir. Bu güçler, kendilerinin etkisini azaltacak her girişimi “dinsizlik” olarak nitelendirmekten çekinmemişlerdir. Padişahın ve düşmanın çıkarları ile bütünleşerek, Kurtuluş Savaşı sırasında Mustafa Kemal ve arkadaşları için idam fermanı çıkaranlar da yine bu tür din adamları olmuştur.

Oysa Atatürk’ün din ile ilgili görüşleri açıktır: “Din lüzumlu bir müessesedir. Dinsiz milletlerin devamına imkân yoktur. Yalnız şurası var ki, din Allah ile kul arasındaki bağlılıktır. Softa sınıfının din simsarlığına müsaade edilmemelidir. Dinden maddi menfaat temin edenler iğrenç kimselerdir. İşte biz bu vaziyete karşıyız ve buna izin vermiyoruz. Bu gibi din ticareti yapan insanlar masum halkımızı aldatmışlardır; Bizim ve sizlerin asıl mücadele edeceğimiz ve ettiğimiz bu kimselerdir. Hangi şey ki, akla, mantığa, halkın menfaatine uygundur; biliniz ki, o bizim dinimize de uygundur. Eğer bizim dinimiz aklın mantığın uyduğu bir din olmasaydı, mükemmel olmazdı, son din olmazdı.”

Atatürk başka bir konuşmasında da şöyle demektedir: “Temeli çok sağlam bir dinimiz var. Malzemesi iyi, fakat bina yüzyıllardır ihmal edilmiştir. Harçlar döküldükçe yeni harç yapıp binayı takviye lüzumu hissedilmemiştir. Aksine olarak birçok yabancı unsur ve yorumlar, boş inançlar binayı daha fazla hırpalamıştır.”

Atatürk, İslam dininin zamanla özünden uzaklaştığına inanıyordu. Yorumlar ve boş inançlarla, birçok yabancı öğe Müslümanlığa sızmıştı. Oysa çağdaş insan, bilerek, aklını kullanarak inanmalıydı: “Türkler dinlerinin ne olduğunu bilmiyorlar. Bunun için Kuran Türkçe olmalıdır. Türk Kuran’ın arkasından koşuyor; fakat onun ne dediğini anlamıyor. Benim maksadım, arkasından koştuğu kitapta ne olduğunu Türk anlasın.”

Atatürk, laiklik anlayışını, kendi el yazısı ile kaleme aldığı “Medeni Bilgiler” kitabında, iki öğeye dayatıyordu:

1) Sadece din ve devlet işlerinin değil, dinin de siyasetten ayrılması;

2) Yasaların dine göre değil, toplumun gereksinmelerine göre yapılması.

3 Mart 1924 tarihinde Şeriye Vekaleti’ni kaldıran yasanın 4. maddesinde de şu hüküm yer almıştı: “Türkiye Cumhuriyeti’nde insanlar arası ilişkileri düzenlemek üzere kanun yapmak yetkisi yalnızca TBMM’ndedir.” Bu, artık dine dayanılarak yasa yapılamayacağının belki dolaylı, ama açık bir anlatımıydı.

Atatürk’ün “Egemenlik kayıtsız şartsız ulusundur” ve “Yaşamda en gerçek yol gösterici bilimdir” özdeyişleri de onun laiklik anlayışının uzantılarıdır.

Yunanlıların İzmir’den kaçarken yaltıkları camileri yeniden yaptıran Atatürk’tü. İşgal altındaki ülkelerde kılınması “caiz” olmayan cuma namazını kılmak olanağını Anadolu Müslümanlarına sağlayan Atatürk’tü. Eğitimi laikleştirmek amacıyla getirdiği “Tevhid-i Tedrisat Kanunu” nun (Eğitim Birliği Yasası) 4. maddesinde, din adamı yetiştirmek için ayrı okullar öneren de O’ydu. Ama bütün bunlar, eski düzen özlemi içindeki bazı çevrelerin, her yeniliğe karşı çıkmalarını ve Atatürk’ü “dinsizlik”le suçlamalarını engelleyememişti.

Atatürk, 28 Temmuz 1925′te şöyle demiştir: “… Yunan serpuşu olan fesi giymek caiz olursa, şapkayı giymek neden olmaz?.. Bizans papazları ve Yahudi hahamlarının kisveyi mahsusesi olan cüppeyi (onlar) ne vakit, ne için ve nasıl giydiler?..”

1994′ün ilk aylarında ölen, Fransa’daki Müslümanların manevi önderi Şeyh Abbas ise, Atatürk’ün İslam karşısındaki tutumunu şöyle değerlendirmiştir: “Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşünde din adamları çok olumsuz roller oynadılar. Mustafa Kemal din adamlarının hatalarını ve yarattıkları tehlikeyi anladığı için, devrimine önce onlardan başladı. O din adamlarının cehaletinden korkmakta, onların ülke için tehlike yarattıklarını düşünmekte haklıydı. O’nun savaş açtığı din adamlarının tanıttıkları, savundukları İslam ile gerçek İslam arasında dağlar kadar fark vardı. Türklerin babası, dünyaya hakim bir Osmanlı İmparatorluğu’nu çökmüş, parçalanmış haliyle buldu. Bu koca imparatorluğun çöküşüne de İslam’ın yanlış tanınması, yanlış yorumlanması neden olmuştu. Atatürk cehalete karşı savaştı, İslam’a karşı değil…”

Türkiye’nin demokrasiyle yönetilen ve çağı yakalama şansına sahip tek Müslüman ülke oluşunda, “laiklik” ilkesini benimsemiş oluşunun rolü olmadığını söylemeye olanak var mıdır?

İran Halkın Mücahitleri örgütünün önderi Mesut Racavi, bakın ne diyor: “Ben istemez miyim İran da Türkiye gibi laik bir Müslümanlar ülkesi olsun? Ama benim ülkem Türkiye’den yüzyıllarca geri kaldı. Bize Atatürk gibi bir önder lazımdı, Şah geldi. Siz çok şanslı bir ülkenin çocuğusunuz!…”

Ve şu sözler de, Cezayir Yüksek Devlet Konseyi Başkanı Muhammed Budiaf’a ait: “En büyük eksiğimiz, bizde bir Mustafa Kemal Atatürk’ün çıkmamış olmasıdır…”

Ahmet Taner Kışlalı (Kemalizm, Laiklik ve Demokrasi)

• kemali̇zm ve lai̇kli̇ki̇ki̇k

• Atatürk’ün Laiklik ile ilgili sözleri
• Laiklik’in Tanımı
• Devrim Yasak, Evrim Sakıncalı, Döneklik Yararlıdır Azgelişmiş Demokrasimizde
• Şeriatçı takım niçin Atatürk’ü unutturmak istiyor?
• Dersim ve Acıyı Bal Eylemek